Κληρονομιά σε παιδιά διαζευγμένων γονέων και καταπατημένη κληρονομιά

Κείμενο 1: Τι δικαιούνται τα παιδιά στην κληρονομιά διαζευγμένων γονέων;

Το διαζύγιο ανατρέπει τις ισορροπίες στις οικογενειακές σχέσεις, όμως ο νόμος προστατεύει πλήρως τα δικαιώματα των παιδιών. Μια από τις πιο συχνές παρανοήσεις είναι ότι το διαζύγιο των γονέων επηρεάζει την κληρονομική μοίρα των τέκνων.

Στην πραγματικότητα, το δικαίωμα των παιδιών στην κληρονομιά παραμένει εντελώς ανεπηρέαστο, ανεξάρτητα από τις σχέσεις των γονέων ή το ποιος είχε την επιμέλεια.

1. Η κληρονομική θέση του παιδιού (Με ή χωρίς διαθήκη)

• Όταν δεν υπάρχει διαθήκη (Εξ αδιαθέτου διαδοχή): Τα παιδιά ανήκουν στην πρώτη κληρονομική τάξη. Είτε οι γονείς ήταν παντρεμένοι, είτε διαζευγμένοι, είτε σε διάσταση, τα παιδιά κληρονομούν το σύνολο της περιουσίας του γονέα που απεβίωσε. Αν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, η περιουσία μοιράζεται σε αυτά ισόποσα.
• Όταν υπάρχει διαθήκη και αποκλεισμός: Ακόμη και αν ο γονέας, λόγω κακών σχέσεων μετά το διαζύγιο, επιλέξει με διαθήκη να αφήσει την περιουσία του σε τρίτους ή σε έναν νέο σύντροφο, τα παιδιά προστατεύονται από τον θεσμό της Νόμιμης Μοίρας. Δικαιούνται αυτόματα το μισό (50%) αυτού που θα έπαιρναν αν δεν υπήρχε διαθήκη και μπορούν να το διεκδικήσουν δικαστικά.

2. Τι γίνεται με τον/την πρώην σύζυγο;

Με την έκδοση του διαζυγίου (ή ακόμη και αν ο θανών είχε ασκήσει βάσιμη αγωγή διαζυγίου πριν πεθάνει), ο/η πρώην σύζυγος χάνει οριστικά κάθε κληρονομικό δικαίωμα και αποκλείεται από τη νόμιμη μοίρα.

Ωστόσο, προκύπτει ένα πρακτικό ζήτημα αν τα παιδιά είναι ανήλικα

• Ο/η επιζών πρώην σύζυγος, ως ασκών τη γονική μέριμνα, θα διαχειρίζεται την κληρονομιαία περιουσία για λογαριασμό του ανηλίκου τέκνου μέχρι αυτό να ενηλικιωθεί.
• Δεν γίνεται ιδιοκτήτης της περιουσίας, αλλά έχει τη διαχείρισή της. Αν ο γονέας θέλει να εμποδίσει αυτή τη διαχείριση, πρέπει να έχει ορίσει ρητά στη διαθήκη του ένα τρίτο πρόσωπο (π.χ. έναν έμπιστο συγγενή) ως διαχειριστή της κληρονομιάς του παιδιού του.

3. Παιδιά από διαφορετικούς γάμους

Αν ο γονέας μετά το διαζύγιο προχώρησε σε δεύτερο γάμο και απέκτησε νέα παιδιά, όλα τα παιδιά του (τόσο από τον πρώτο όσο και από τον δεύτερο γάμο, καθώς και τυχόν παιδιά εκτός γάμου που έχουν αναγνωριστεί) έχουν ακριβώς τα ίδια δικαιώματα. Κληρονομούν τον γονέα τους στο ίδιο ποσοστό, χωρίς καμία απολύτως διάκριση προτεραιότητας.

Κείμενο 2: Αγωγή Περί Κλήρου: Πώς διεκδικείται μια κληρονομιά που έχει καταπατηθεί;

Στην πράξη παρουσιάζονται συχνά περιπτώσεις όπου ένας κληρονόμος διαπιστώνει ότι κάποιος άλλος (ένας μακρινός συγγενής, ένας συγκληρονόμος ή ακόμη και ένας άσχετος τρίτος) έχει καταλάβει τα κληρονομιαία ακίνητα, τα χρησιμοποιεί ή ακόμη και τα μεταβίβασε παράνομα στο όνομά του, εμφανίζοντας τον εαυτό του ως κληρονόμο.

Για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης, ο Αστικός Κώδικας παρέχει στον πραγματικό κληρονόμο ένα ισχυρό δικαστικό όπλο: την Αγωγή Περί Κλήρου (Άρθρο 1871 ΑΚ).

1. Τι είναι και τι ζητάει η Αγωγή Περί Κλήρου;

Η αγωγή αυτή στρέφεται κατά του προσώπου που κατακρατεί τα αντικείμενα της κληρονομιάς (του λεγόμενου «νομέα κληρονομιάς»), ο οποίος ισχυρίζεται δικαίωμα κληρονόμου χωρίς να το έχει στην πραγματικότητα.

Με την αγωγή αυτή, ο αληθινός κληρονόμος ζητά από το δικαστήριο:

• Να αναγνωριστεί επίσημα το δικό του κληρονομικό δικαίωμα.
• Να υποχρεωθεί ο καταπατητής να του παραδώσει όλα τα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομιάς (ακίνητα, οχήματα, μετρητά, τιμαλφή).

2. Τι περιλαμβάνει η επιστροφή της περιουσίας;

Ο νόμος είναι αυστηρός με τον νομέα που κατέλαβε ξένη κληρονομιά. Η υποχρέωση επιστροφής δεν περιορίζεται μόνο στα αρχικά ακίνητα, αλλά επεκτείνεται και στα εξής:

• Ωφελήματα και έσοδα: Αν ο καταπατητής εισέπραττε ενοίκια από κληρονομιαία ακίνητα ή εκμεταλλευόταν αγροτεμάχια, υποχρεούται να αποδώσει όλα τα κέρδη στον πραγματικό κληρονόμο.
• Αντικαταστάγματα: Αν πούλησε κάποιο αντικείμενο της κληρονομιάς, υποχρεούται να παραδώσει το τίμημα που εισέπραξε ή ό,τι αγόρασε με αυτό το τίμημα.
• Αποζημίωση για φθορές: Αν από δική του υπαιτιότητα καταστράφηκε ή μειώθηκε η αξία ενός ακινήτου, οφείλει να αποζημιώσει τον αληθινό κληρονόμο.

3. Η κρίσιμη προθεσμία της παραγραφής

Η διεκδίκηση μιας κληρονομιάς δεν μπορεί να εκκρεμεί για πάντα. Το δικαίωμα άσκησης της Αγωγής Περί Κλήρου υπόκειται σε παραγραφή.

• Η προθεσμία είναι 20 έτη και ξεκινά από τη στιγμή που ο καταπατητής κατέλαβε τα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομιάς εκδηλώνοντας πρόθεση κληρονόμου.
• Αν περάσει η 20ετία χωρίς ο πραγματικός κληρονόμος να κινηθεί δικαστικά, χάνει οριστικά το δικαίωμα να ζητήσει την επιστροφή της περιουσίας του μέσω αυτής της οδού.